مديريت ميراث فرهنگى خراسان جنوبی

قدمت منطقه بیرجند ( مرکز استان خراسان جنوبی )و نقش تاريخ ساز آن دروقايع ايران زمين، موجبات ايجاد دفتر نگهبانى ميراث فرهنگى را درسال 1368 فراهم نمود. گستردگى امور محوله وتّعدد آثار به جاى مانده شامل قلعه ها،تپه‏هاى باستانى، ابنيه تاريخى، كاروانسراها، آداب و رسوم متفاوت مردم كه همه از مواريث فرهنگى اين سامان مى‏باشند، بستر مناسبى را جهت ايجاد اداره ميراث فرهنگى بيرجند در سال 1372 فراهم نمود. حجم زياد امور كه در جهت حفظ، مرمت، آموزش و پژوهش ميراثهاى فرهنگى مى‏بايد انجام مى‏گرفت، مقدمات ايجاد مديريت ميراث فرهنگى جنوب خراسان را در سال 1374 فراهم ساخت. خاصه اينكه در اين موقعيت رئيس محترم وقت ميراث فرهنگى كشور از اين واحد بازديد به عمل آورد و دستور لازم درباره ارتقاء اداره به مديريت ميراث فرهنگى جنوب خراسان شامل: شهرهاى بيرجند، قاين ونهبندان صادر نمود.

 به منظور دستيابى به پيشينه تاريخى منطقه و شناسائى آثار پراكنده درآن، كار بررسى‏هاى پژوهشى در شهرهاى ياد شده آغاز گرديد كه در جريان آن بيش‏از 300 اثر تاريخى مربوط به دوره‏هاى مختلف تاريخى در شهرستانهاى بيرجند و نهبندان، و 100 اثر در شهرستان قاين شناسائى گرديد. از جمله اين آثار مى‏توان از كتيبه لاح‏مزار كوچ در بخش مركزى بيرجند نام برد. قدمت اين كتيبه به بيش از 12000 سال مى رسد.

مديريت ميراث فرهنگى بيرجند داراى 4 بخش ‏ادارى، فرهنگى، آموزشى و پژوهشى مى‏باشد. اين مديريت در ظرف مدت كوتاهى  موفق به ايجاد گنجينه‏ هاى "باستان شناسى" و "مردم شناسى"، چايخانه سنتى، كتابخانه و تالار مطالعه، كارگاه‏هاى هنرهاى سنتى، ونيز مجتمع آموزشى هنرهاى سنّتى شده كه همه روزه ميزبان تعداد بسيار زيادى از علاقه ‏مندان مى‏باشد.

گنجينه باستان شناسى خود شامل بخش‏هاى: اسناد، منسوجات، ابزار جنگى، شيشه وبلور، سفال، فلز، قرآن و كتابت، روشنائى و مقدار جزئى از اشياء متعلق به خاندان علم مى‏باشد.

گنجينه مردم شناسى در 13 بخش شامل: آهنگرى، مراحل كاشت، داشت، برداشت )محصولات كشاورزى(، عروسى، سازو دهل، حكيم باشى، كفاشى، حلاجى، قالى‏بافى، سلمانى، نانوائى و دلاكى مى‏باشد.

 از ديگر فعاليت‏هاى انجام گرفته در راستاى حفظ مواريث فرهنگى، تعيين حريم و ثبت آثار و ابنيه تاريخى در فهرست آثار ملى است كه تاكنون بيش‏ از 50 بناى تاريخى در سه شهرستان ياد شده در فهرست آثار ملى كشور به ثبت رسيده است. از جمله بناهاى تاريخى ساختمان گنجبينه‏ ها مى‏باشد كه در دوره قاجاريه و در زمان حكمرانى شوكت‏ الملك در دو طبقه احداث شده است.

 شايان ذكر است كه اين اداره در چند سال متوالى در نمايشگاه بين ‏المللى تهران شركت نموده و در هر سال مقام اول را در بين شركت كنندگان احراز نموده است.

برگزارى دوره‏ هاى آموزشى هنرهاى سنتى، شناسائى هنرمندان منطقه، ايجاد كارگاههاى هنرهاى سنتى، جمع ‏آورى كتاب و نشريه ‏هاى مرتبط با شهرستان بيرجند و همكارى با دانشجويانى كه بخواهند پايان‏نامه ‏هاى تحصيلى خود را پيرامون ميراث فرهنگى منطقه تهيه وتنظيم نمايند از اهم فعاليت‏هاى اين اداره مى‏باشد.

اداره ميراث فرهنگى كه در مجموعه باغ و عمارت اكبريه )محل استقرار و زندگى خاندان علم( با وسعت 6 هكتار واقع شده است، خود يكى‏از آثار تاريخى و زيباى شهرستان بيرجند محسوب مى شود. و با نوع كار ميراث فرهنگى تجانس كامل دارد.

 از ديگر وظايف اداره ميراث فرهنگى، كشف آثار باستانى و شناخت آثار تاريخى حفظ و نگهدارى و مرمت آنها مى‏باشد، كه دراين موارد به طور جداگانه به معرفى آنها اقدام مى‏شود.